به گزارش گروه رسانهای شرق،
هادی وکیلزاده – دانشآموخته رشته عمران
به عنوان کسی که سالها درگیر طراحی، اجرا و مدیریت پروژههای عمرانی بوده، وقتی عدد ۶۰۰ هزار میلیارد تومان برای بودجه عمرانی ۱۴۰۵ را میبینم، اولین چیزی که به ذهنم میرسد «کفایت اجرا» نیست، بلکه «شکاف بین کاغذ و کارگاه» است. این رقم در ظاهر ثابت مانده، اما در عمل و با تورم بالای ۴۰ درصد، یعنی پروژهها باید با پولی کمتر از سال قبل ساخته شوند؛ آنهم در شرایطی که قیمت مصالح، دستمزد، ماشینآلات و تأمین مالی روزبهروز بالا میرود.
در توضیحات رسمی گفته میشود با احتساب منابع دیگر، مجموع اعتبارات عمرانی به حدود ۱۰۰۰ هزار میلیارد تومان میرسد. اما تجربه اجرا به ما میگوید همه این منابع، قابل اتکا و قابل برنامهریزی نیستند و نمیشود براساس آنها زمانبندی واقعی پروژه نوشت.
مثلا ۱۲۰ هزار میلیارد تومان از محل مولدسازی داراییهای دستگاهها پیشبینی شده است. در عمل، مولدسازی سالهاست در پروژههای عمرانی به یک متغیر نامطمئن تبدیل شده. وقتی دستگاهها حاضر به واگذاری دارایی نیستند یا فرایندها ماهها و سالها طول میکشد، پروژه عمرانی نمیتواند منتظر بماند.
پیمانکار، کارگاه و نیروی انسانی با وعده تهاتر و فروش ملک جلو نمیروند؛ پروژه پول نقد و تخصیص بهموقع میخواهد.
بخش دیگر، اختصاص حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان از درآمدهای اختصاصی دستگاهها به پروژههای عمرانی خودشان است. این سیاست از نظر انضباط مالی قابل دفاع است، اما از نگاه فنی، بار مالی پروژه را به دوش همان دستگاهها میاندازد.
نتیجهاش معمولا یا کاهش کیفیت اجراست، یا کشدارشدن پروژهها، یا توقفهای مقطعی که هزینه نهایی را بالا میبرد.
قیر رایگان به میزان ۲۵ هزار میلیارد تومان هم برای مهندسان و پیمانکاران سیاست ناآشنایی نیست. این ابزار شاید در برخی پروژههای راهسازی کمک کند، اما واقعیت این است که قیر رایگان جایگزین تأمین مالی اصولی نمیشود. ضمن آنکه محدودبودن مصرف، مشکلات توزیع و زمانبندی، اثر آن را در مقیاس ملی کمرنگ میکند.
در نهایت به منابع ارزی میرسیم؛ حدود دو میلیارد دلار برای توسعه حملونقل و کریدورها. این منابع اگر واقعا تخصیص پیدا کنند، میتوانند پروژههای بزرگی را جلو ببرند، اما از نگاه اجرایی، وابستگی پروژه به منابع ارزی و نرخ تسعیر، ریسک توقف و تغییر مقیاس پروژه را بالا میبرد.
هیچ مهندسی دوست ندارد پروژهای را با منبعی شروع کند که معلوم نیست در میانه راه با چه نرخی و چه زمانی تأمین میشود.
جمعبندی از نگاه یک متخصص عمران روشن است: بودجه عمرانی ۱۴۰۵ بیش از آنکه «پروژهمحور» باشد، «عددمحور» است. پروژه عمرانی با عدد در لایحه بودجه ساخته نمیشود؛ با تخصیص بهموقع، نقدینگی پایدار، اولویتبندی درست و احترام به منطق فنی اجرا ساخته میشود.
تا وقتی این فاصله بین تصمیم بودجهای و واقعیت کارگاه پر نشود، پروژهها همچنان نیمهتمام میمانند، هزینهها بالا میرود و مهندسان مجبور میشوند کیفیت، زمان یا مقیاس پروژه را قربانی کمبود منابع کنند؛ چیزی که در نهایت به زیان اقتصاد و مردم تمام میشود.